Inleiding
De financiële positie van de gemeente Kampen staat op de middellange termijn onder druk. We zijn een ambitieuze en groeiende gemeente die te maken heeft met forse maatschappelijke opgaven die om stevige investeringen vragen. Als gemeente vinden we het belangrijk om daarin onze verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd worden we hierin getemperd vanuit het Rijk omdat nog geen duidelijkheid is gegeven over de ontwikkelingen van de Jeugdzorg en de bijdrage daarin vanuit het Rijk. Ook de voorgenomen veranderingen in de WMO en de daarbij behorende financiële effecten zijn onzeker. Het ligt niet in de verwachting dat extra middelen voor de Jeugdzorg bij benadering voldoende zullen zijn voor een sluitende meerjarenbegroting.
Onzekerheden bij Jeugd en WMO
Vanaf 2028 wordt rekening gehouden met kortingen op het gemeentefonds vanwege het invoeren van een eigen bijdrage jeugdzorg, het sturen op de traject duur van de jeugdzorg en een hogere besparingsopgaven van de Hervormingsagenda Jeugdzorg. Voor de eerste twee posten zijn in lijn met het advies van de VNG/toezichthouder stelposten opgenomen.
Daarnaast heeft het Rijk bij de meicirculaire 2026 besloten om veranderingen door te voeren in 2029 in de WMO. De volgende bedragen zijn in overeenstemming met het advies van de VNG en de toezichthouder budgetneutraal opgenomen:
- Huishoudelijke hulp uit de WMO: Voor 2029 wordt huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening geschrapt binnen de WMO, waarvoor € 1,4 miljard aan het gemeentefonds wordt onttrokken. De impact voor de gemeente Kampen voor 2029 en 2030 bedraagt respectievelijk € 4,1 en € 4,2 miljoen en zijn middels een stelpost budgetneutraal opgenomen;
- Vangnetregeling huishoudelijke hulp uit de WMO: Tegelijk wordt € 430 miljoen toegevoegd als vangnet voor mensen die deze hulp niet zelf kunnen regelen. Per saldo is sprake van een korting van € 1 miljard. De impact op de gemeente Kampen bedraagt € 1,2 miljoen in 2029 en € 1,3 miljoen in 2030 en ook deze posten zijn middels een stelpost budget neutraal meegenomen.
Ontwikkeling begrotingssaldo/dekking uit algemene reserve
In de begrotingsrichtlijnen van de toezichthouder is een verplicht overzicht voorgeschreven voor de weergave van het structurele begrotingssaldo. Dit overzicht wordt gehanteerd om te toetsen in hoeverre er sprake is van structureel begrotingsevenwicht. Bijgaand is het overzicht opgenomen.
Structureel begrotingssaldo | ||||
|---|---|---|---|---|
Bedragen * € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
Lasten exclusief mutaties reserves | 240.567 | 235.263 | 236.507 | 235.645 |
Baten exclusief mutaties reserves | -236.428 | -225.015 | -226.461 | -225.966 |
Geraamd saldo van baten en lasten | -4.139 | -10.248 | -10.046 | -9.679 |
Toevoegingen reserves | 2.115 | 817 | 843 | 846 |
Onttrekking reserves | -3.736 | -2.059 | -499 | -324 |
Geraamd resultaat | -2.518 | -9.006 | -10.390 | -10.201 |
Incidentele lasten (excl. Reservestortingen) | 1.994 | 862 | - | - |
Incidentele baten (excl. Reservestortingen) | - | - | - | - |
Incidentele toevoegingen reserves | 1.408 | 109 | 74 | 36 |
Incidentele onttrrekingen reserves | -3.412 | -1.735 | -175 | - |
Saldo van incidentele baten en lasten | -10 | -764 | -101 | 36 |
Structureel begrotingssaldo | -2.528 | -9.770 | -10.491 | -10.165 |
Uit het overzicht komt naar voren dat het begrotingssaldo voor 2027 niet sluitend is. We stellen aan uw raad voor om een bedrag uit de algemene reserve als dekkingsmiddel in te zetten. Door de VNG en de toezichthouder (Provincie) is de mogelijkheid geboden om van de algemene reserve 10% boven de norm van 20% solvabiliteit inzetten om tot een structureel sluitende begroting te komen. Daarbij wordt deze inzet van de algemene reserve - in tegenstelling met de gebruikelijke lijn – als structureel aangemerkt.
Het te dekken totale tekort bedraagt € 2,5 miljoen. De vrije ruimte in de algemene reserve bedraagt ruim € 30 miljoen en 10% hiervan bedraagt € 3 miljoen. Het benodigde bedrag blijft daarmee binnen de gestelde richtlijnen.
Volgens de voorschriften dienen de incidentele baten en lasten toegelicht te worden. Voor wat betreft de incidentele toevoegingen en onttrekkingen van de reserves verwijzen we naar de programma's waar deze mutaties worden toegelicht. De overige incidentele lasten betreffen onder andere de verwachte uitgaven voor Kampen 800 (€ 0,7 miljoen) en eenmalige uitgaven van de ambities, zie het overzicht in de vorige paragraaf.
Ontwikkeling van het risicoprofiel
We zien dat, ten opzichte van de jaarrekening 2025, de weerstandsratio - de verhouding tussen de aanwezige reserves en de risico's - is gedaald van 3,2 naar 1,9. Tegenover de stijging van het risicoprofiel in het grondbedrijf staat een (iets lagere) stijging van de reserve bouwgrondexploitaties. De voornaamste reden voor de daling van de weerstandsratio is de inzet van een deel van de Algemene reserve voor de vorming van een kapitaallastenreserve Reevedelta en de sluiting van het begrotingssaldo in 2027. Dit is een bewuste keuze. De weerstandsratio is met de huidige stand van 1,9 nog altijd op een ruim voldoende niveau.
Financiële positie
Inleiding
In de begroting lichten we de financiële positie toe op grond van de verplichte BBV-indicatoren. Daarnaast heeft uw raad in januari 2026 ingestemd met de Nota Beheersing financiële positie. In deze nota is een dashboard opgenomen dat het mogelijk maakt om de financiële gezondheid van Kampen te beoordelen, en daarbij niet alleen te kijken naar de ontwikkeling van baten en lasten (het ‘huishoudboekje’), maar ook naar de ontwikkeling van het vermogen en de schuld.
In de Perspectiefnota 2027 hebben wij het dashboard voor de eerste keer weergegeven. In deze begroting combineren we de BBV-indicatoren met het dashboard en hebben we het dashboard geactualiseerd op basis van het beeld in de voorliggende begroting.
Uitkomsten
In onderstaande tabel zijn de kengetallen en de signaalwaarden van het dashboard opgenomen.
Duiding waarden kengetallen | Mate van risico | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
Minst risicovol | Gemid. tot hoog | Risicovol | ||||
1a. Netto schuldquote | <70% | 70%-80% | 80%-85% | 85%-90% | 90%-130% | >130% |
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd | <70% | 70%-80% | 80%-85% | 85%-90% | 90%-130% | >130% |
2. Solvabiliteitsratio | >65% | 55%-65% | 50%-55% | 35%-50% | 20%-35% | <20% |
3. Structurele exploitatieruimte | >0,1% | 0,05%-0,1% | 0%-0,05% | 0,00% | %-(-/-0,1% | >-/-0,1% |
4. Kapitaallasten | <6% | 6%-8% | 8%-10% | 10%-12% | 12%-15% | >15% |
5. Belastingcapaciteit | <65% | 65%-95% | 95%-98% | 98%-102% | 102%-105% | >105% |
6. Weerstandsratio | >2 | 1,4-2,0 | 1,0-1,4 | 0,8-1,0 | 0,6-0,8% | <0,6 |
We lichten een tweetal scenario's toe. Het eerste scenario betreft het scenario overeenkomstig het huidige financiële meerjarenbeeld dat we hierboven hebben toegelicht. Het tweede scenario gaat uit van een sluitend meerjarenperspectief en een gemaximeerd investeringsvolume.
Scenario I: Het financieel meerjarenbeeld in deze begroting
In onderstaande tabel tonen we de ontwikkeling van de kernindicatoren uitgaande van het financieel meerjarenbeeld en de investeringsagenda in de voorliggende begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030. Omdat de investeringen over een lange periode een voorspelbare impact hebben op de schuld en de kapitaallasten hebben we indicatief opnieuw het jaar 2035 aan het dashboard toegevoegd.
Kengetallen | Realisatie 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2035 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
1a. Netto schuldquote | 52% | 59% | 71% | 86% | 93% | 93% | 133% |
2. Solvabiliteitsratio | 33% | 34% | 31% | 27% | 24% | 21% | 8% |
3. Kapitaallasten | 5% | 5% | 6% | 7% | 8% | 8% | 13% |
4. Structurele exploitatieruimte | 4% | 0% | -1% | -4% | -5% | -5% | -5% |
5. Gemeentelijke belastingcapaciteit | 79% | 86% | 88% | 88% | 88% | 88% | 88% |
6. Weerstandsratio | 3,2 | 2,6 | 1,9 | 1,9 | 1,8 | ntb | ntb |
Ten opzichte van de stand ten tijde van de Perspectiefnota is het financieel beeld niet significant gewijzigd. De begroting 2027 is weliswaar sluitend, maar in meerjarig perspectief is het jaarlijkse begrotingstekort nog iets toegenomen. We zien over de beschouwde periode een oplopende netto-schuldquote (de verhouding tussen de schuld en de totale baten van de gemeente). Deze ontwikkeling hangt nauw samen met de forse investeringsagenda van Kampen. Hiervoor moet de gemeente geld lenen met jaarlijks oplopende rentelasten tot gevolg. Dit effect nog wordt versterkt doordat de rentestand op de kapitaalmarkt ook oploopt, waardoor geld lenen duurder wordt. In de Perspectiefnota was de verwachting dat de structurele rentelasten in de jaren tot 2030 stijgen met een kleine € 3 miljoen . In deze meerjarenbegroting is dat, vanwege de stijgende kapitaalmarktrente, bijna € 6 miljoen. Deze ontwikkeling is ook zichtbaar in de kapitaallastenratio (het aandeel van de kapitaallasten in de totale lasten). De structurele exploitatieruimte is eveneens negatief, en daarmee in het rood, omdat er vanaf 2028 sprake is van een begrotingstekort. We gaan er daarbij wel vanuit dat de begroting op langere termijn weer in evenwicht komt, ook omdat een gemeente daar volgens de Gemeentewet toe verplicht is.
Dit dashboard maakt nog steeds duidelijk dat de financiële gezondheid van Kampen zal verslechteren als de huidige begroting onverkort wordt uitgevoerd en er geen extra middelen (boven de inflatiecorrectie) beschikbaar komen. Er is immers geen sprake van begrotingsevenwicht en de oplopende kapitaallasten als aandeel van de totale lasten maken de financiële huishouding inflexibel. Hierdoor wordt het vermogen om tegenvallers op te kunnen vangen in slechtere tijden geleidelijk uitgehold. Dit maakt de bestuurlijke opdracht om bij de Perspectiefnota en begroting 2028 tot een structurele ombuiging en een realistische investeringsagenda te komen, nog urgenter.
Scenario II: Sluitend meerjarenbeeld en gemaximeerd investeringsvolume
Zoals eerder aangegeven is het van belang om de handelingsperspectieven te schetsen wanneer de signaalwaarden in het rood komen. In dit scenario geven we dit weer. De voorgaande beschouwing laat wel zien dat het noodzakelijk en urgent is om het negatieve begrotingssaldo bij te gaan stellen. De bestuurlijke opdracht die de raad heeft vastgesteld is daar ook op gericht. Om de kapitaallasten niet te hard te laten oplopen, is daarnaast ook het beheersen van het investeringsvolume een punt van aandacht. We laten daarom het dashboard nogmaals zien waarbij de volgende wijzigingen zijn doorgevoerd:
- Het jaarlijkse investeringsvolume is ingeschat op een voor Kampen meer realistisch niveau van ca. € 25 miljoen per jaar;
- De begroting wordt vanaf 2028 stapsgewijs sluitend gemaakt door de besparingsagenda aan te vullen en in de begroting te verwerken. Het doel is dat de meerjarenbegroting uiterlijk aan het eind van deze bestuursperiode weer structureel in evenwicht is.
Kengetallen | Realisatie 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2035 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
1a. Netto schuldquote | 52% | 59% | 71% | 83% | 85% | 83% | 99% |
2. Solvabiliteitsratio | 33% | 34% | 31% | 28% | 27% | 27% | 25% |
3. Kapitaallasten | 5% | 5% | 7% | 7% | 7% | 8% | 11% |
4. Structurele exploitatieruimte | 4% | 0% | -1% | -2% | -1% | 0% | 0% |
5. Gemeentelijke belastingcapaciteit | 79% | 86% | 88% | 88% | 88% | 88% | 88% |
6. Weerstandsratio | 3,2 | 2,6 | 1,9 | 1,9 | 1,8 | ntb | ntb |
Zoals te verwachten is, laat het dashboard met deze maatregelen een veel gunstiger en evenwichtiger beeld zien, al is ook nu nog wel sprake van een geleidelijke groei van de schuld in verhouding tot de totale baten en van de kapitaallasten als percentage van de totale lasten. Voor een middelgrote gemeente als Kampen is het daarom van groot belang om het investeringsvolume goed te monitoren in relatie tot de omvang van de begroting en waar mogelijk in te zetten op ‘rendabele’ investeringen, alsmede investeringspartners te zoeken die bereid en in staat zijn om de lasten mede te dragen.