Risico inventarisatie

In aanloop naar de begroting 2027 hebben we opnieuw een brede inventarisatie uitgevoerd van alle bekende risico’s. In risicogesprekken met de vakinhoudelijk betrokken medewerkers hebben we in beeld gebracht welke mogelijke risico's er spelen, hoe groot de kans is dat ze zich voordoen en wat het geschatte financiële effect daarvan is. Ook gaan we na welke beheersmaatregelen zijn of worden genomen en of het risico daarna is opgelost of dat er nog een (netto) restrisico resteert.

Onderstaand lichten we de top 10 van de grootste risico’s nader toe in volgorde van de invloed op het weerstand vermogen (van hoog naar laag). De kleur van de risicoscore geeft de impact van het risico weer (kans x gevolg) en correspondeert met de kleur in de onderstaande risicomatrix. De risico's voor de grondexploitaties (nr. 7 en 10) zijn ook opgenomen in de paragraaf gemeentelijk grondbeleid.

Toelichting bij de top-10 risico’s

Wat is het risico?
Door schaarste op de grondstoffenmarkt en in de capaciteit van aannemers dreigt de situatie dat de bouwkosten voor schoolgebouwen sneller stijgen dan de normvergoeding die het Rijk via het Gemeentefonds beschikbaar stelt. De ramingen voor het realiseren van onderwijshuisvesting worden gebaseerd op de normbedragen zoals deze in het Integrale Huisvestingsplan onderwijshuisvesting (IHP) zijn vastgelegd. In de praktijk blijkt dat aanbestedingen regelmatig leiden tot hogere bouwkosten dan de gehanteerde normbedragen. Verder zijn in het huidige IHP disclaimers opgenomen met betrekking tot bijkomende kosten en de indexering van bedragen. Dit leidt de komende jaren tot een ander kostenniveau waarvoor nog wel ruimte moet worden gevonden binnen de begroting van de gemeente Kampen. De inschatting van de kans dat dit risico zich voordoet bij de projecten die in voorbereiding zijn, is bijgesteld van 40% naar 80% ten opzichte van de jaarrekening 2025.
Wat zijn de gevolgen?
De werkelijke kosten van de projecten die in voorbereiding zijn, zijn hoger dan in het IHP is berekend waardoor na aanbesteding ophoging van het krediet nodig is.
Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
Voor de projecten die in voorbereiding zijn, is een strakke sturing van de aanbesteding nodig. Indien actuele projectramingen substantieel afwijken van de in het IHP opgenomen bedragen, kunnen bestuurlijke keuzes nodig zijn tussen aanvullende financiële middelen enerzijds en aanpassingen in scope, kwaliteitsniveau of ambities anderzijds.

Daarnaast is in het coalitieakkoord aangegeven dat het Integraal HuisvestingsPlan onderwijshuisvesting (IHP) zal worden herijkt, onder andere vanwege de disclaimers die in het huidige IHP zijn opgenomen. Deze herijking zal in 2027 een geactualiseerd IHP opleveren. Daarbij zijn ook aanpassingen denkbaar in scope, kwaliteitsniveau of ambities.

Wat is het risico?
Het Rijk bepaalt hoe de uitkering in het gemeentefonds jaarlijks tot stand komt, gemeenten hebben hier weinig invloed op. In de PPN hebben we aangegeven hoe we omgaan met het ravijnjaar 2026. Dit risico treedt nu op en is doorgeschoven naar 2028. De gemeente heeft geanticipeerd door de ambities deels aan te passen en gebruik te maken van een besparingsagenda. Het risico blijft aanwezig dat het gemeentefonds de komende jaren structureel ontoereikend blijft voor nieuwe plannen en ambities.

Wat zijn de gevolgen?
De gemeente heeft onvoldoende middelen om alle plannen en ambities te kunnen uitvoeren.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
Er zijn in 2025 al voorstellen uitgewerkt in de vorm van een strategische investerings- en besparingsagenda. Deze kan gebruikt worden om invloed op het begrotingssaldo uit te oefenen. Bij het opstellen van deze begroting 2027 is een bestuurlijke opdracht opgesteld die voor de Perspectiefnota 2028 moet leiden tot een nieuw handelingsperspectief om binnen een bepaalde bandbreedte tot bezuinigingen te komen om de begroting meerjarig weer sluitend te krijgen.

Wat is het risico?
De gemeente heeft veel bezittingen maar beperkt vrij besteedbaar geld. Dus voor nieuwe activiteiten die tot investeringen leiden moet de gemeente geld lenen. Binnen de voor gemeenten geldende wet- en regelgeving komen deze financieringen van financiële instellingen waar de rente gerelateerd is aan de kapitaalmarkt. Een indicator voor de zwaarte van de schuldenlast is de schuldquote en die is aan het oplopen. Een deel van de financieringslasten zit als kapitaallast in de begroting maar het andere deel is nog onzeker en wordt voorzien als risico.

Wat zijn de gevolgen?
De werkelijke financieringskosten stijgen harder dan begroot waardoor het begrotingssaldo verder verslechtert en financiële tegenvallers ontstaan.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
De gemeente monitort de renteontwikkelingen en de financieringsbehoefte. Zie ook de paragraaf Financiering in de begroting 2027. Daarnaast stuurt de gemeente in de P&C-cyclus met een dashboard om de financiële positie, en met name de ontwikkeling van de gemeenteschuld, te monitoren.

Wat is het risico?
Er is sprake van geopolitieke conflicten, zoals in Oekraïne en het Midden-Oosten, die grote economische gevolgen kunnen hebben. De wereldwijde economische onzekerheid blijft dus groot. Dit wakkert de inflatie aan en heeft ook invloed op de rentestand op de wereldwijde kapitaalmarkten. Dit kan weer leiden tot een recessie met vertragende economische groei. Vanwege de grote afhankelijkheid van de Nederlandse economie van de wereldhandel handhaven we in deze begroting het risiconiveau.

Wat zijn de gevolgen?
De gevolgen van een eventuele economische recessie laten zich op meerdere niveaus voelen in de financiële huishouding van de gemeente Kampen. Het raakt bijvoorbeeld de inkomsten uit OZB, leges en heffingen en het grondbedrijf, maar ook de kosten van armoederegelingen en bijstand zullen stijgen.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
De financiële uitgangspositie van de gemeente Kampen is robuust. Er is voldoende weerstandscapaciteit en er is op de begroting ook een buffer om sterke prijsstijgingen die gevolgen hebben voor budgetten op te kunnen vangen. Daarnaast biedt het Rijk bij gemeentefondscirculaires compensatie voor loon- en prijsstijgingen waar gemeenten mee te maken hebben, al is dat niet voldoende om de gevolgen van de inflatie volledig op te vangen.

Wat is het risico?
De gemeente wordt slachtoffer van een vorm van cybercrime, hacking en/of ransomware.

Wat zijn de gevolgen?
Het netwerk is niet meer benaderbaar. Ook operationele systemen in de openbare ruimte kunnen worden gehackt. Data zijn ontoegankelijk of gaan verloren. Criminelen kunnen buitgemaakte persoonsgegevens te koop aanbieden en/of een losprijs van de gemeente eisen om het systeem weer toegankelijk te maken. Daarnaast kan de dienstverlening aan inwoners en bedrijven in gevaar komen.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
De gemeente investeert voortdurend in bewustwording van de eigen medewerkers om op een veilige manier met data en systemen om te gaan. We bereiden ons nu voor op de Cyberbeveiligingswet die in augustus 2026 is ingegaan. De gemeente heeft voor de uitvoering van deze wet, in samenwerking met de Informatiebeveiligingsdienst (IBD), een Meerjarenplan Digitale weerbaarheid opgesteld. Dit heeft tot doel om de cyberbeveiliging te versterken en daarmee de gevolgen van dit risico verder te verkleinen. Bovendien nemen we zoveel mogelijk preventieve maatregelen om het risico op een aanval te verkleinen, waarvoor we voortdurend investeren in onze infrastructuur. Ook wordt jaarlijks door SSC Ons een Penetratietest (Pentest) uitgevoerd op ons netwerk. Hiermee worden alle computersystemen getoetst op kwetsbaarheden. Ethische hackers onderzoeken of ervan buitenaf ingebroken kan worden op onze systemen. Aan de hand van de uitkomsten van deze test worden de nodige maatregelen genomen om kwetsbaarheden op te lossen.

Wat is het risico?
Door de inflatie en aanvullende regelgeving op het gebied van verduurzaming vallen kosten van verduurzaming en onderhoud van gemeentelijk vastgoed hoger uit. Ook kunnen zich bij groot onderhoud of verduurzaming van met name de historische gebouwen onvoorziene zaken voordoen die hoge kosten met zich meebrengen.

Wat zijn de gevolgen?
De werkelijke kosten van instandhouding en verduurzaming van gemeentelijk vastgoed kunnen hoger uitvallen dan begroot.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
Op dit moment wordt gewerkt aan accommodatiebeleid, een Strategisch assetmanagementplan (SAMP) en een actualisering van het Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP). Na oplevering hiervan moet opnieuw het benodigde onderhoudsbudget worden bepaald. In de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed kunnen keuzes worden gemaakt in de fasering en het ambitieniveau. De monitoring vindt plaats in de P&C-cyclus.

Wat is het risico?
Door aanhoudende schaarste en marktwerking bestaat nog steeds een risico dat werken na aanbesteding duurder blijken uit te vallen dan geraamd. De stijgende lonen en prijzen, de schaarste aan grondstoffen en materialen, worden door aannemers doorberekend in hun werken. De inflatie vertoonde vanaf 2023 een dalende lijn, maar laat met het conflict in het Midden-Oosten weer een stijgende lijn zien. Bovendien neemt het investeringsvolume van de gemeente Kampen toe.


Wat zijn de gevolgen?
Projectbudgetten worden overschreden of projecten kunnen niet conform planning worden uitgevoerd. Budgetten voor energie en brandstof zijn niet meer toereikend.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
De gemeente indexeert jaarlijks de budgetten maar kredieten worden niet automatisch geïndexeerd. Als investeringsbedragen hoger uitvallen dan geraamd, leidt dit uiteraard tot hogere kapitaallasten. Nieuwe kredieten in 2027 en een deel van de investeringen in het IHP zijn inmiddels wel geïndexeerd.

Wat is het risico?
Jeugdhulp is een open-einde regeling. De begroting wordt gebaseerd op trends, ontwikkelingen en prijsindexaties. Binnen deze begroting houden we rekening met het feit dat 20% van het budget naar een klein aantal complexe en unieke casussen gaat. Als er een paar complexe casussen bijkomen, vraagt dat meteen ook veel budget. Regionaal en landelijk zien we een stijgende trend in de jeugdzorg. Dat is in Kampen vooralsnog uitgebleven maar er is geen zekerheid dat dit zo blijft. En er zijn verschillende beleidskeuzes gemaakt zoals het budgetneutraal inrichten van een lokaal team (gezinswerkers en extra schoolmaatschappelijk werk). Dit kan een (stijgend) effect hebben op de kosten van  jeugdhulp wanneer de businesscase niet wordt gehaald.

Wat zijn de gevolgen?  
Het risico bestaat dat het beschikbare budget voor jeugdzorg wordt overschreden.
  
Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen? 
We zijn ‘streng aan de poort’ en kijken goed naar voorliggende voorzieningen. Daarnaast nemen we steeds maatregelen om de sociale basis te versterken waardoor naar verwachting minder (dure) maatwerkvoorzieningen nodig zijn. Daarnaast monitoren we het risico voortdurend en als de volumeontwikkeling daar aanleiding toe geeft, wordt de begroting daarop aangepast.  

Wat is het risico?
De economische groei in de gemeente Kampen stagneert, doordat er te weinig locaties beschikbaar zijn voor nieuwe bedrijventerreinen en doordat netcongestie een toenemend probleem wordt.

Wat zijn de gevolgen?
Er zijn te weinig passende arbeidsplaatsen beschikbaar voor een groeiende bevolking. Bedrijven trekken weg, omdat er te weinig groeipotentieel is, of veelbelovende bedrijven vestigen zich elders.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
Op bestaande bedrijventerreinen liggen kansen voor herontwikkeling en intensiever ruimtegebruik. Beter benutten kan door vernieuwbouw, hogere bouw, herstructurering en het slimmer inzetten van milieuruimte, maar de daadwerkelijke ruimtewinst is in de praktijk beperkt. Daarnaast worden uitbreidingsmogelijkheden nog nader onderzocht. In het nog op te stellen programma economie wordt dit verder uitgewerkt.

Wat is het risico?
Er blijft sprake van een trendmatige stijging in het aantal cliënten met een Wmo-voorziening. Dit is met name een gevolg van de 'dubbele vergrijzing' en door het langer thuis wonen van de doelgroepen. Bij de woningaanpassingen is sprake van een toenemend risico: door schaarste op de woningmarkt zijn er minder woningen beschikbaar en moeten meer bestaande woningen worden aangepast. Daarnaast heeft de forse inflatie ook gevolgen voor de kosten per woningaanpassing die aanzienlijk hoger komen te liggen.

Wat zijn de gevolgen?
Het risico blijft bestaan dat deze ontwikkelingen zich ook in de nabije toekomst doorzetten en dat daarmee het beschikbare budget voor de uitvoering van de Wmo in de begroting wordt overschreden.

Welke beheersmaatregelen kunnen we nemen?
Tijdens het zogenaamde keukentafelgesprek wordt ingezet op de mogelijkheden van eigen kracht/zelfredzaamheid van de inwoner. Daarbij blijft de compensatieplicht van toepassing, waarbij een voorziening nodig kan zijn om langer thuis te kunnen wonen en/of te kunnen participeren. Daarnaast monitoren we het risico voortdurend en wordt de raad daar middels de rapportages Sociaal Domein ook periodiek over gerapporteerd. Als de volumeontwikkeling daar aanleiding toe geeft, wordt de begroting daarop aangepast.